Sądownictwo Wojskowe w Polsce

1. Historia


Historia sądownictwa wojskowego jest nierozerwalnie związana z istnieniem struktur wojskowych. Na przestrzeni wieków podstawy stosowania kar w wojsku za popełnienie przestępstwa bądź wykroczenia ulegały zmianom, niemniej, cel był zawsze taki sam - utrzymanie dyscypliny w wojsku.

Pierwsze wzmianki o sądownictwie wojskowym na ziemiach polskich pochodzą z roku 1347. Zostały zamieszone w Statutach Wiślickich na polecenie Kazimierza Wielkiego. Zebrane w nich zostały podstawowe zwyczaje normujące zasady działania sądownictwa w obrębie armii. Szczególnie znanym aktem prawnym wydanym w średniowieczu był edykt "O przechodach wojsk" Kazimierza Wielkiego. Za pierwszy kompleksowy zbiór przepisów prawnych normujących zasady postępowania i odpowiedzialności karnej uznaje się uchwalony przez sejm w 1775 roku "Proceder karny wojskowy" oraz "Artykuły wojskowe". W okresie rozbiorów stosowano prawo wojskowe państw zaborczych.

Pierwszy w pełni polski akt normujący sądownictwo wojskowe po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku wydany został w dniu 29 września 1936 roku - Prawo o ustroju sądów wojskowych, Kodeks wojskowy postępowania karnego oraz przepisy wprowadzające oba te akty prawne. Dokonano w nich niezbędnych zmian, unowocześniono, a co najważniejsze, zawierały one kompleksową regulację sądownictwa wojskowego.

Po drugiej wojnie światowej wydano szereg aktów prawnych regulujących sądownictwo wojskowe. Akty te służyły władzy komunistycznej do walki z przeciwnikami, wywodzącymi się szczególnie z szeregów Wojska Polskiego. Z tego też powodu, za niechlubną kartę sądownictwa wojskowe uznaje się lata 1944 - 1989. Sądownictwo wojskowe bywało często wykorzystywane jako instrument prześladowań politycznych i ideologicznych, szczególnie drastyczną formę przybrało w postaci orzekania kary śmierci. Po roku 1989 wraz ze zmianą ustawy kodeks karny z 1997 roku, usunięto uregulowania specyficzne dla ustroju PRL, zmieniono konstrukcję niektórych przestępstw, a część czynów zabronionych poddano depenalizacji.

2. Struktura

Na podstawie art. 652 kodeksu postępowania karnego w sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych orzekają stosownie do zakresu właściwości:

1) wojskowy sąd garnizonowy, 2) wojskowy sąd okręgowy, 3) Sąd Najwyższy - Izba Wojskowa.

Strukturę sądownictwa wojskowego w Polsce przedstawia poniższy schemat:




Na mocy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 listopada 1998 roku. w sprawie utworzenia sądów wojskowych oraz określenia ich siedziby i obszarów właściwości zostały utworzone dwa sądy okręgowe w Warszawie oraz w Poznaniu oraz dziesięć sądów garnizonowych, znajdujące się w Bydgoszczy, Gdyni, Krakowie, Lublinie, Olsztynie, Poznaniu, Szczecinie, Wrocławiu oraz w Warszawie. W zakresie podległości instancyjnej wojskowe sądy garnizonowe w Bydgoszczy, Gdyni, Szczecinie, Zielonej Górze, Poznaniu oraz Wrocławiu podległe są Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Poznaniu. Z kolei wojskowe sądy garnizonowe w Krakowie, Lublinie, Warszawie oraz Olsztynie podległe są Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie. Na mocy wymienionego rozporządzenia każdy sąd posiada obszar właściwości odpowiadający terytorialnie przynajmniej jednemu województwu, ale np. dla Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie określono obszar właściwości składający się z trzech województw: małopolskiego, świętokrzyskiego oraz śląskiego.

Z dniem 1 lipca 2010 roku zniesione zostaną sądy wojskowe w Zielonej Górze, Bydgoszczy i Krakowie.

3. Właściwość

Właściwość (kognicję) sądów wojskowych określa art. 647 kodeksu postepowania karnego:

Art. 647 § 1. Orzecznictwu sądów wojskowych podlegają sprawy:
1) żołnierzy w czynnej służbie wojskowej o:
a) przestępstwa określone w rozdziałach XXXIX-XLIV Kodeksu karnego,
b) przestępstwa popełnione przeciwko organowi wojskowemu lub innemu żołnierzowi,
c) przestępstwa popełnione podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, w obrębie obiektu wojskowego lub wyznaczonego miejsca przebywania, ze szkodą dla wojska lub z naruszeniem obowiązku wynikającego ze służby wojskowej - z wyjątkiem przestępstw popełnionych na szkodę osoby nie będącej żołnierzem,
2) pracowników wojska o przestępstwa określone w art. 356-363 Kodeksu karnego w związku z art. 317 § 2 tego kodeksu,
3) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oraz członków ich personelu cywilnego, o przestępstwa popełnione w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej.
§ 2. Sprawy o przestępstwa wymienione w § 1 nie przestają podlegać orzecznictwu sądów wojskowych mimo zwolnienia żołnierza z czynnej służby wojskowej lub ustania zatrudnienia pracownika w wojsku.


Źródła

- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks postępowania karnego. (Dz.U.97.89.555)

- Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowejz dnia 19 listopada 1998 roku. (Dz.U.Nr 146 poz. 956)

- Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 117, poz. 753)

-www.wsg.krakow.pl

- L. Czubiński, Polskie wojskowe prawo karne w zarysie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1981,